Bądź na bieżąco i śledź Nasz BLOG - AM Project

AM Project




Estetyka maszyn na przełomie wieków 2017-06-13


Rewolucja przemysłowa końca XVIII wieku przyniosła ożywienie gospodarcze i gwałtowny rozwój cywilizacyjny. Dzięki temu intensywnemu procesowi powstały doskonałe fundamenty pod wynalazki, które znamy dzisiaj, a które powstały cały wiek po wielkiej rewolucji,czyli na przełomie XIX i XX wieku. To wspaniały okres w historii ludzkości, który zmienił ludzkość na zawsze, oferując nieznane dotąd możliwości transportu, przybliżając tym samym do globalizacji.

Przełom wieków obfitował w niezbędne z dzisiejszego punktu widzenia wynalazki – samochody i samoloty. To również okres wielkich rejsów transatlantyckich, telefonu, żarówki i odkurzacza. Czym byłby Świat bez tych zdobyczy techniki?

Będąc prekursorami ówcześni wynalazcy zmieniali Świat, rysując go wedle własnego uznania. Najczęściej nie będąc do końca świadomymi projektantami, ponieważ nadrzędną cechą każdego wynalazku jest jego funkcja. To ona determinuje wygląd i przeważa w ogólnej wartości całego dokonania. Widać to na przykładzie całego dorobku minionych czasów. Co ciekawe, przy projektowaniu tych urządzeń często wzorowano się ich protoplastami. Te oczywiste inspiracje dzisiaj mogą być mało zauważalne, ale są całkowicie naturalne dla człowieka żyjącego w owych czasach.

Pierwsze automobile były po prostu bryczkami z przymocowanym silnikiem parowym. Wygląd pozostał właściwie niezmieniony, gdyż pasażerowie dalej zasiadali na wprost siebie, a sterowanie odbywało się z tylnego siedzenia. Minęło kilka lat, po których wynalazek był przystosowany do realiów i stawał się bardziej ergonomiczny, aż w końcu kierowca zasiadał z przodu, a za nim reszta współtowarzyszy podróży. Oczywiście silnik pojawił się z przodu i była to prosta analogia do powozów konnych, które ciągnęły pojazd. Układ ten w motoryzacji utrzymywał się bardzo długo, dopiero lata sześćdziesiąte i wyścigi dwudziestoczterogodzinne, podczas których mierzyły się samochody z całego Świata przyniosły zmianę myślenia konstruktorów. Było to za sprawą serii zwycięstw Forda GT40. Enzo Ferrari, twórca najlepszych wówczas samochodów sportowych był zdania, że „koń nie może pchać wozu”. Zmienił je, gdy przegrał z amerykańskim konkurentem z silnikiem umieszczonym z tyłu. Dziś znaczna część samochodów wyścigowych posiada silnik za kierowcą, w celu lepszego rozkładu mas i korzystniejszej aerodynamiki. Piszę to dlatego, że ludzkie przyzwyczajenia i inspiracje wynikające z przebywania w pewnym środowisku kształtują naszą percepcję i odzwierciedla się to w najważniejszych wynalazkach w dziejach, których najwięcej było na przełomie wieków XIX i XX. Weżmy pod lupę inną maszynę – samolot. Jego skrzydła były odzwierciedleniem kształtu skrzydeł ptaków w pełnym rozłożeniu. Ptaki posiadają skrzydła na grzbiecie i stąd jako pierwsze pojawiły się górnopłaty. Pierwsze latające maszyny były emanacją pragnienia o unoszeniu się w przestworzach, przyjemności zarezerwowanej jedynie dla ptaków. Wynalazek ten spośród wszystkich innych maszyn odcisnął największy wpływ na ludzkość i naszą kulturę. Przełamał tabu, przybliżył nas do niemożliwego, do idei fix zaprzątającej głowy filozofów od tysiącleci, pozostającej jednak od zawsze niczym więcej jak ulotnym marzeniem. Już kilkanaście lat po pierwszym locie, samoloty brały udział w Pierwszej Wojnie Światowej, również odciskając piętno na ludzkości, jeszcze nie tak tragicznie jak podczas kolejnej wojny Światowej. Wówczas to marzenie o lataniu towarzyszące od zawsze naszej kulturze, omal całkiem nie obróciło jej w gruzy. Musiały pojawić się nowe technologie aby dwupłatowce czy górnopłaty zamieniły się w dolnopłaty, a następnie w abstrakcyjne z punktu widzenia braci Wright skrzydła Delta. Pomysł napędów odrzutowych i helikopterów, które nie potrzebują skrzydeł aby unieść nas ponad ziemię wydawać by się mogło całkowitą utopią.

Wracając do tematu estetyki – wpływ na nią, oprócz oczywistych inspiracji, miały również użyte materiały. Ówcześni twórcy ograniczeni byli materiałami i technologią, co generowało określoną estetykę. Okres pierwszych automobili pokrył się z powstaniem pierwszych opon dętkowych i przyspieszył popularność pojazdów mechanicznych. Mariaż ten niósł ze sobą pewne konsekwencje. Na drogach przełomu wieków wciąż przeważały pojazdy konne, których siła napędowa była podkuta. Z powodu gubionych hufnali opony często były przebijane, co uniemożliwiało kontynuowanie podróży. Rozwiązaniem było montowanie na błotnikach i bagażnikach samochodów dodatkowych kół, które pozwalały na dalsze podróże. Aż do lat sześćdziesiątych XX wieku w karoseriach amerykańskich samochodach było miejsce na zapasowe koło.

Zabieg wynikający z potrzeby, a pośrednio z ówczesnych technologii miał wpływ na estetykę. Podobnie było z mostami, a nawet statkami, które były wykonywane z metalu. Pomimo opatentowania spawalnictwa około 1900 roku, większość wspomnianych konstrukcji łączona była poprzez nity, za sprawą łatwości wykonania, ogólnej dostępności i niskiej ceny.

Nitowane mosty stoją solidnie do dzisiaj, a Wrocław jako „Miasto Stu Mostów” szczyci się wieloma dziełami ówczesnej inżynierii. Nie mniej metoda nitowania odegrała również negatywną rolę na kartach historii, prawdopodobnie będąc winowajcą tragicznej śmierci ponad tysiąca pięciuset pasażerów statku RMS Titanic. Przykład tego okrętu to jeden z najlepszych przykładów wpływu techniki na kulturę. Od tragicznego rejsu tego dzieła inżynierii minęło ponad sto lat, lecz o statku, jego wielkości, przepychu i szczegółach rejsu, a nawet pobieżnie o ciekawostkach inżynieryjnych, wie każdy. Maszyna ta była symbolem tego co najwspanialsze w tamtym okresie. Użyto wynalazków drugiej połowy XIX wieku, w tym silnika parowego, oświetlenia elektrycznego, grodzi wodoszczelnych czy nitów, okraszając tą cudowną technikę w wiktoriańskie zdobienia. Statek stał się symbolem minionej wspaniałej epoki wielkich dokonań, na trwale wpisanym w popkulturę za sprawą filmów i utworów muzycznych.

Przełom wieków to również urządzenia będące wprost wynalazkami kulturowymi, jak choćby radio czy gramofon. Ich estetyka również wywodziła się ze skojarzeń i znanych wówczas protoplastów. Muszla gramofonu i dzisiaj przywodzi na myśl wielką muszlę wyrzuconą na brzeg morza. Natura przynosi najlepsze pomysły i doskonale wzmacniała dźwięk. Tworzy to ciekawy dysonans pomiędzy formą natury ukształtowaną przez metal. Sam wygląd tych urządzeń również wpływał na estetykę tamtych czasów. Dzięki fotografii powstałej w XIX wieku łatwo można wyobrazić sobie eleganckich jej- i jegomościów siedzących w kawiarni, której róg zdobi wielka gramofonowa muszla, z której cicho wydobywa się muzyka, i rozgorączkowanych mężczyzn nasłuchujących wyników gonitw przez radio ustawione na barze. Nowe urządzenia skracały dystans, zmieniały ludzkie przyzwyczajenia, pozwalały być na bieżąco z informacjami bez potrzeby bycia bezpośrednio w miejscu wydarzeń. To była ogromna zmiana, z której dzisiejsza młodzież w erze smartfonów i ogólnodostępnej wiedzy nie zdaje sobie sprawy. Następowały zmiany kulturowe, Świat odrobinę przyspieszył, a efekt tego pędu jak toczącą się kulę śniegową widzimy dzisiaj.

Przykładem takiego pędu są maszyny włókiennicze, które poruszyły przemysł i wniosły więcej do kultury niż może nam się zdawać. Najbardziej prozaiczny jest łatwiejszy dostęp do wyrobów włókienniczych, ale tym bardziej zawoalowanym, jest rola kobiet w społeczeństwie. Miasta rozwijały się bardzo szybko i potrzebowały mieszkańców do obsługi fabryk. Do metropolii przybywały całe rodziny. Zmienił się model rodziny. Kobiety coraz częściej pracowały w fabrykach. W tamtych czasach temat BHP nie istniał, maszyna miała pełnić swoją funkcję i na to nastawiona była jej forma. Przemysłowa estetyka powoli zasłaniana była przez bezpieczne osłony. Zanim to następowało dochodziło do wypadków z udziałem kobiet, których włosy, pierścionki i mankiety były wciągane przez trybiki maszyn. Spowodowało to zmiany fryzur i ubioru kobiet. Jak widać maszyny mogą w pośredni sposób wpływać na kulturę. Być może jeszcze większą zmianą była coraz popularniejsza elektryfikacja, która pozwoliła na produkcję niezależnie od pory dnia i wymusiła powstanie drugich i trzecich zmian. Świat przyspieszył, a rozwój technologii zmienił nas bezpowrotnie.

Wspomniana elektryczność, wynalazki Nikoli Tesli i Thomasa Edisona dosłownie oświeciły ludzkość. Uliczne lampy gazowe zastępowano zasilanymi prądem, w mieszkaniach paliły się żarówki, a automobile podróżowały względnie bezpiecznie również w nocy

 

Samoloty, samochody, elektryczność, transatlantyki oraz wszelkie inne ważne urządzenia i maszyny powstały na przełomie wieków XIX i XX były niczym epoka oświecenia, która otworzyła ludziom horyzonty, stworzyła możliwości podróży, zarobkowania. Stwarzała poczucie wzięcia udziału w czymś wzniosłym, a z pewnością w czymś co odcisnęło piętno na następne dekady, przez które osiągnięcia te były szlifowane i rozwijane. Nie sposób opisać ich wpływu na codzienność, również na poziomie estetyki, która zmieniała się w nich samych, a jednocześnie wymogła zmiany w otoczeniu.



GALERIA ZDJĘĆ



AM Project

tel. 791 187 653
kontakt@am-project.pl

Kilińskiego 30/16
50-264 Wrocław / woj. dolnośląskie
8982195511



Graphic, Code & Design by Show It Design
© 2016 by AM-PROJECT.PL